Çevrimiçi müzayede platformu eBay’de satışa çıkarılan sararmış 12 siyah-beyaz fotoğraf, II. Dünya Savaşı’nın en karanlık sayfalarından birine ışık tuttu. Karelerin, 1 Mayıs 1944’te Nazi işgali altındaki Atina’nın Kaisariani (Kesariani) banliyösünde infaz edilen 200 Yunan direnişçiyi belgelediği belirtiliyor.
Yunanistan’daki University of Thessaly’de sosyal tarih profesörü olan Polymeris Voglis, görüntüleri ilk gördüğünde sarsıldığını ifade etti. Voglis, söz konusu infazın tarihsel olarak bilindiğini ancak bugüne dek olaya ait herhangi bir fotoğrafik kanıt bulunmadığını vurguladı. Bu kareler, yalnızca bir toplu infazı değil; ölüme yürüyen insanların onurunu ve direncini de kayıt altına alıyor.
Satış büyük yankı uyandırdı
Fotoğrafların eBay’de açık artırmaya çıkarılması Yunan kamuoyunda geniş yankı buldu. Ülke basını, görüntülerin bir müzayede sitesinde satışa sunulmasını manşetlerine taşıdı. Satışı organize eden isim, II. Dünya Savaşı’na ait belge ve madeni paralar üzerine faaliyet gösteren koleksiyoner Tim de Craen oldu. Bazı fotoğraflar 2 bin doların üzerinde teklif aldı.
De Craen, Kathimerini gazetesine yaptığı açıklamada, fotoğrafların son derece hassas bir tarihsel nitelik taşıdığının farkında olduğunu belirtti. Ancak mesele yalnızca koleksiyon değeri değil; tarihsel hafıza ve etik sorumluluk tartışması da beraberinde geldi.
Kaisariani: Kolektif hafızanın yarası
Kaisariani’deki infaz, Nazi işgal güçlerinin Yunanistan’daki en ağır misillemelerinden biri olarak kabul ediliyor. Tarihçi Spyridon Tsoutsoumpis’e göre infazlar, 27 Nisan 1944’te Yunan Halk Kurtuluş Ordusu’nun (ELAS) bir Alman konvoyuna düzenlediği saldırıya karşılık gerçekleştirildi.
Hayatını kaybedenlerin önemli bir kısmı, 1936’da iktidara gelen Ioannis Metaxas rejimi tarafından savaş öncesinde tutuklanmış ve cezaevinde tutulmaya devam edilmiş siyasi mahkûmlardı. Yunanistan’ın işgali sonrası bu kişiler Mihver güçlerine devredildi. Diğer kurbanlar ise işgal yıllarında gözaltına alınmış direnişçilerdi.
Kaisariani atış poligonu, özellikle Yunan solu için güçlü bir hafıza mekânı olmayı sürdürüyor. Alexis Tsipras, 2015’te başbakanlık görevine başladığı ilk gün infaz edilenleri anmak için burayı ziyaret etmişti. Bu ziyaret, olayın siyasal ve sembolik ağırlığını bir kez daha hatırlatmıştı.
Tarihi doğrulayan kareler
Tarihçilerin aktardığına göre, ortaya çıkan fotoğraflar söz konusu infazı doğrudan gösteren ilk ve tek görsel kayıt olabilir. Voglis, bugüne kadar Kaisariani’de yaşananların yalnızca tanıklıklar ve anlatılar üzerinden bilindiğini ifade ediyor.
Görüntülerde, siyasi tutukluların infaz mangasına doğru başları dik bir şekilde yürüdükleri görülüyor. Uzmanlara göre bu detay, yıllardır anlatılan direniş ve meydan okuma hikâyelerini görsel olarak da doğruluyor.
Greek Reporter’a göre, Communist Party of Greece (KKE) ve yerel araştırmacılar, fotoğraflardaki kişilerin kimliklerini tespit etmek için çalışma başlattı. Şimdiye kadar siyasi aktivist Thrasyvoulos Kalafatakis ile sendika lideri Dimitris Papadopoulos’un kimlikleri netleşti.
Kim çekti?
Yetkililer, karelerin büyük olasılıkla Joseph Goebbels için çalışan gazeteci Gunther Heysing tarafından çekilmiş olabileceğini belirtiyor. Bazı medya kuruluşları ise fotoğrafların o dönemde Yunanistan’da görev yapan Alman teğmen Hermann Heller tarafından kaydedilmiş olabileceğini öne sürüyor.
Kesin olan şu: Bu fotoğraflar yalnızca tarihsel bir belge değil; savaş suçlarının, kolektif hafızanın ve etik sınırların yeniden tartışılmasına neden olan güçlü bir kanıt. Satışa çıkarılmış olmaları ayrı bir tartışma yaratıyor; ancak içerikleri, tarihin karanlık bir anını inkâr edilemez biçimde görünür kılıyor.
