ABD istihbarat kurumlarına göre Çin, nükleer cephaneliğini ileri teknoloji sistemlerle yeniden yapılandırmayı hedefleyen kapsamlı bir modernizasyon süreci yürütüyor. Washington’daki değerlendirmelere göre bu süreç, yalnızca envanter artışı değil; doktrin, teknoloji ve operasyonel esneklik açısından da yeni bir aşamaya işaret ediyor.
ABD’li kaynaklar, Haziran 2020’de Çin’in kuzeybatısındaki Lop Nur sahasında 2,75 büyüklüğünde tekil bir patlama meydana geldiğini ve bunun gizli bir patlayıcı nükleer test olabileceğini öne sürüyor. Çin ise 1996’dan bu yana gönüllü test moratoryumuna bağlı kaldığını savunarak iddiaları reddediyor.
Çoklu başlık ve taktik kapasite iddiası
Washington’a göre söz konusu test, Pekin’in yeni nesil nükleer silah geliştirme programıyla bağlantılı olabilir. Bu kapsamda, tek bir füze üzerinden birden fazla miniaturize edilmiş nükleer başlık taşıyabilen sistemler (MIRV) üzerinde çalışıldığı değerlendiriliyor.
ABD’li yetkililer ayrıca Çin’in düşük verimli taktik nükleer silah seçeneklerini masaya koymuş olabileceğini öne sürüyor. Bu tür kapasitenin özellikle Tayvan senaryosu gibi bölgesel krizlerde caydırıcılık veya baskı aracı olarak değerlendirilebileceği ifade ediliyor.
Pekin’den sert yanıt
Washington’daki Pentagon, belirli test iddialarına ilişkin ayrıntılı yorum yapmazken; Çin’in nükleer kapasitesini genişletme ve modernize etme çabalarının kriz anlarında yeni seçenekler sunabileceğini daha önce raporlarında belirtmişti. 2024 tarihli Savunma İstihbarat Ajansı değerlendirmeleri de Pekin’in uzun vadeli stratejik rekabet hedeflerine dikkat çekiyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı ise ABD’nin suçlamalarını “siyasi manipülasyon” olarak nitelendirdi. Sözcü Liu Pengyu, Çin’in nükleer politikasının savunma ve caydırıcılık temelli olduğunu, gizli test iddialarının gerçeği yansıtmadığını belirtti.
“İlk kullanmama” tartışması
Çin, 1964’ten bu yana nükleer güç statüsünde ve uzun yıllardır “ilk kullanmama” politikasını benimsediğini açıklıyor. Ancak 2023’te yayımlanan küresel yönetişim önerisinde bu taahhüdün açık biçimde yer almaması, doktrinde değişim olup olmadığına dair soru işaretlerine yol açtı.
Uzmanlara göre Çin’in tarihsel olarak sınırlı sayıda test yapmış olması, modern silah tasarımı için yeterli veri üretmemiş olabilir. Bu durum, gelişmiş ve miniaturize edilmiş başlıklar için yeni testlere ihtiyaç duyulduğu yönündeki ABD değerlendirmelerini güçlendiriyor. Ancak bazı bağımsız analistler, sismik verilerin tek başına kesin sonuca varmak için yeterli olmadığını vurguluyor.
Silah kontrol müzakereleri daha da zorlaşıyor
İddiaların kamuoyuna açıklanma zamanlaması dikkat çekici. Washington, Pekin’i yeni bir nükleer silah kontrol çerçevesine dahil etmeye çalışırken Çin bu çağrılara mesafeli yaklaşıyor. ABD’deki siyasi tartışmalarda ise ülkenin de yeniden patlayıcı testlere başlayabileceğine dair söylemler gündeme geliyor. Bu tablo, küresel silah kontrol rejiminin geleceği açısından riskli bir döneme işaret ediyor.
Genel resim net: Çin, nükleer kapasitesini nicelik ve nitelik açısından büyütürken; ABD bunu stratejik dengeyi değiştirebilecek bir hamle olarak görüyor. Karşılıklı güvensizlik derinleştikçe müzakere zemini daralıyor. Nükleer modernizasyon yarışı hızlanırsa, sadece iki ülke değil küresel güvenlik mimarisi de yeni ve daha karmaşık bir döneme girebilir.
Kaynak: https://gazeteoksijen.com/dunya/cinin-nukleer-modernizasyonu-washingtonda-alarm-yaratti-266486
