04.05.2026 19:12
Çin, Hangzhou’da bir mahkeme bir çalışanın yapay zeka ile ikame edilmesini hukuka aykırı buldu. Uzmanlar, kararın artan işsizlik kaygıları konusunda emsal teşkil edebileceğini belirtiyor.
Çin’de bir mahkeme, şirketlerin çalışanları yapay zeka sistemleriyle değiştirmesinin işten çıkarma için geçerli bir gerekçe oluşturmadığına hükmetti. Karar, hızla yayılan otomasyon uygulamaları karşısında iş hukuku sınırlarının nasıl çizileceğine dair önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Devlet ajansı Xinhua’nın haberine göre dava, 2022 yılında bir teknoloji şirketinde yapay zeka çıktılarının doğruluğunu denetlemek üzere işe alınan Zhou soyadlı kalite güvence yöneticisini kapsıyor. Zhou’nun görevi, şirketin geliştirdiği yapay zeka sistemlerinin ürettiği içerikleri kontrol etmek ve hata oranlarını minimize etmekti.
Şirket yönetimi 2025 yılında bu pozisyonu doğrudan bir büyük dil modeli (LLM) ile ikame etmeye karar verdi. Bu kapsamda Zhou’ya daha düşük sorumluluk içeren bir pozisyon ve yaklaşık yüzde 40 maaş kesintisi teklif edildi. Zhou bu teklifi kabul etmedi.
Bunun üzerine şirket, Zhou’nun iş sözleşmesini feshederek yaklaşık 45 bin dolar tutarında bir kıdem tazminatı paketi sundu. Zhou ise teklif edilen tazminatı yetersiz buldu ve işten çıkarmanın hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle konuyu resmi iş uyuşmazlıkları tahkim kuruluna taşıdı.
TAHKİM SÜRECİ YARGIYA UZANDI
İlk aşamada devreye giren tahkim kurulu, işten çıkarmanın yasal şartları karşılamadığına hükmederek Zhou lehine karar verdi. Kurul, işverenin sunduğu gerekçelerin iş sözleşmesinin feshi için yeterli olmadığını belirtti.
Şirket bu karara itiraz ederek davayı yerel mahkemeye taşıdı. Ancak ilk derece mahkemesi de tahkim kurulunun kararını onadı. Bunun üzerine dosya, Hangzhou Orta Halk Mahkemesi’ne götürüldü.
Üst mahkeme de alt mahkemenin kararını yerinde bularak şirketin temyiz başvurusunu reddetti. Mahkeme kararında, işten çıkarmanın ancak belirli koşullar altında hukuka uygun sayılabileceği vurgulandı.
“HUKUKİ KOŞULLAR KARŞILANMADI”
Mahkeme, şirketin fesih gerekçesinin ne “iş küçülmesi” ne de “operasyonel zorluklar” kapsamında değerlendirilebileceğini belirtti. Ayrıca mevcut durumda iş ilişkisinin sürdürülmesini “imkansız kılan” bir koşulun da oluşmadığı ifade edildi.
Kararda, işverenin yalnızca teknolojik dönüşümü gerekçe göstererek mevcut sözleşmeyi tek taraflı biçimde ortadan kaldıramayacağına dikkat çekildi. Bu değerlendirme, yapay zeka yatırımlarının iş gücü üzerindeki etkisine doğrudan hukuki bir sınır çizilmesi olarak yorumlandı.
Zhejiang Xingjing hukuk bürosundan avukat Wang Xuyang, karara ilişkin değerlendirmesinde, “Teknolojik ilerleme geri döndürülemez olabilir, ancak hukuk çerçevesi dışında var olamaz” ifadelerini kullandı.
KARARIN EMSAL OLUP OLMAYACAĞI TARTIŞILIYOR
Çin hukuk sistemi, ABD ve Birleşik Krallık gibi common law ülkelerinden farklı olarak içtihat bağlayıcılığı (stare decisis) ilkesine dayanmıyor. Bu nedenle söz konusu karar teknik olarak tüm mahkemeleri bağlayan bir emsal niteliği taşımıyor.
Buna karşın hukukçular, kararın benzer uyuşmazlıklarda referans alınabileceğini ve alt mahkemeler üzerinde yönlendirici etkisi olabileceğini belirtiyor. Özellikle yapay zeka nedeniyle işten çıkarma davalarının artması halinde bu tür kararların yargı pratiğini şekillendirme potansiyeline dikkat çekiliyor.
KÜRESEL TARTIŞMA: OTOMASYONUN YÜKSELİŞİ VE İŞ GÜVENCESİ ENDİŞESİ
Karar, Batı’da giderek artan “işlerin yapay zeka tarafından devralınacağı” yönündeki kaygılarla paralel bir dönemde geldi. Ancak Çin’de yargının bu yönde sınırlayıcı bir yaklaşım sergilemesi, düzenleyici çerçevenin daha korumacı bir doğrultuda gelişebileceğine işaret ediyor.
Uzmanlara göre bu tür kararlar, şirketlerin otomasyon stratejilerini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir. Özellikle mevcut çalışanların doğrudan yapay zeka sistemleriyle değiştirilmesi yerine, yeniden eğitim ve görev dönüşümü gibi ara çözümlerin öne çıkması bekleniyor.
Karar aynı zamanda, yapay zekanın üretkenlik artışı sağlarken iş hukuku ve sosyal koruma mekanizmalarıyla nasıl dengeleneceği sorusunu da yeniden gündeme taşıyor.
